7 września 2025 r. odbyła się w Sokołowie, gmina Czerwin patriotyczna uroczystość podczas, której upamiętniono mieszkańców Sokołowa i okolic, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Organizatorem uroczystości było Stowarzyszenie Historii Ziemi Ostrołęckiej im. kpt. Aleksandra Bednarczyka „Adama”.
Uroczystość odbyła się pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego. Partnerami był Instytut Pamięci Narodowej oraz 22. Wojskowy Ośrodek Kartograficzny. Uroczystość była sponsorowana przez: Powiat Ostrołęcki, Nadleśnictwo Ostrołęka, Gminę Czerwin, Stowarzyszenie Historii Ziemi Ostrołęckiej im. kpt. Aleksandra Bednarczyka „Adama” oraz ludzi „Dobrego serca”.
Mszę św. w kościele parafialnym p.w. Trójcy Przenajświętszej w Czerwinie celebrował ks. wikary Andrzej Gołaszewski, który dokonał uroczystego wprowadzenia Chorągwi Wojska Polskiego. Podczas wprowadzania trębacz grał utwór „Błękitne rozwińmy sztandary”. Następnie ksiądz Andrzej przywitał gości i wszystkich obecnych na uroczystości, a także Poczty Sztandarowe.
Szczególnym elementem Mszy św. było przedstawienie 21 osób upamiętnionych, czego dokonał Zbigniew Gołąbek – Prezes SHZO. Podczas wyczytywania osób, uczniowie ze Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Czerwinie, wznosili do góry antyramy zawierające metryki urodzeń lub zdjęcie osoby zamordowanej.
Zbigniew Gołąbek poprosił wszystkich o powstanie i odczytał:
„10 września 1939 r. w egzekucji zbiorowej obok mostu na rzece Orz zostali zamordowani przez Niemców:
MIESZKAŃCY SOKOŁOWA:
Zygmunt Głażewski, syn Wincentego i Marianny z d. Zalewskiej, lat 50, ur. w Sokołowie
Stanisław Kopania, syn Ignacego i Marianny z d. Wasilewskiej, lat 60, ur. w Sokołowie
Stanisław Sienkiewicz, syn Ignacego i Heleny z d. Walczak, lat 40, ur. w Sokołowie
Aleksander Tomaszewski, syn Tomasza i Anny z d. Sienkiewicz, lat 53, ur. w Jankach Młodych
MIESZKANIEC DOBKÓW STARYCH:
Wincenty Kaczyński, syn Stanisława i Marianny z d. Gumkowskiej, lat 30, ur. w Tomaszach
MIESZKANIEC KOLONII LASKI:
Józef Suska, syn Stanisława i Marianny z d. Krawczyk, lat 59, ur. w Laskach
MIESZKANIEC CZERWINA:
Jan Andrzejczyk, syn Teofila i Marianny z d. Bieńczyk, lat 46, ur. w Trynosach
10 września 1939 r. zostali zastrzeleni przez Niemców mieszkańcy Sokołowa:
Leokadia Krawczyk z d. Andrzejczyk, córka Szymona i Florentyny z d. Dardzińskiej, lat 34, brzemienna, ur. w Radgoszczy
Piotr Lachowski, syn Franciszka i Marianny z d. Narządek, lat 79, ur. w Rozworach
Hieronim Łada, syn Franciszka i Marcjanny z d. Sienkiewicz, lat 40, ur. w Sokołowie
Ignacy Sienkiewicz, syn Jana i Franciszki z d. Płońskiej, lat 75, ur. w Sokołowie
W Kolonii Laski zostali zamordowani przez Sowietów:
25 sierpnia 1944 r.
Eleonora Malinowska z d. Smolińska, córka Bolesława i Heleny z d. Paulińskiej, lat 25, brzemienna, ur. w USA
Genowefa Malinowska z d. Jakubiak, córka Józefa i Antoniny z d. Brzostek, lat 27, brzemienna, ur. w Sokołowie
Janina Malinowska z d. Kurpiewska, córka Józefa i Wincenty z d. Konarzewskiej, lat 38, ur. w Gumkach
30 listopada 1944 r.
Edward Szpakowski, syn Piotra i Bronisławy z d. Adamczyk, lat 20, ur. w Laskach
W Sokołowie, 26 sierpnia 1944 r. od pocisku artyleryjskiego zginęli mieszkańcy Sokołowa:
Stefan Ciepierski, syn Ignacego i Marianny z d. Dziesińskiej, lat 34, ur. w Sokołowie
Władysław Kopania, syn Ignacego i Marianny z d. Wasilewskiej, lat 47, ur. w Sokołowie
Konstanty Lubiejewski, syn Franciszka i Katarzyny z d. Żmijewskiej, lat 49, ur. w Sokołowie
W niemieckim obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie w 1945 r. zostali zamordowani mieszkańcy Sokołowa:
Józef Zygmunt Grzybowski, syn Konstantego i Heleny z d. Chojnowskiej, lat 19, ur. w Sokołowie
Edmund Łada, syn Anny, lat 22, ur. w Sokołowie
Tadeusz Tomaszewski, syn Józefa i Stefanii z d. Lubiejewskiej, lat 23, ur. w Sokołowie
Pokój Ich duszom!
Modlitwę wiernych odczytali harcerze z 3. ODH ZHR „Nemus”, której patronuje kpt. Aleksander Bednarczyk „Adam”. Msza św. zakończyła się uroczystym wyprowadzeniem Chorągwi Wojska Polskiego i wszystkich sztandarów przy melodii „Szara Piechota”. Następnie organista zagrał „Boże, coś Polskę”.
Po Mszy św. uczestnicy i zaproszeni goście udali się do Sokołowa na dalszą część uroczystości z oprawą wojskową z udziałem żołnierzy 22. Wojskowego Ośrodka Kartograficznego oraz 52. blp w Komorowie.
Dowódcą uroczystości był Pan Mjr Krzysztof Krawczyk. Po odegraniu i odśpiewaniu Mazurka Dąbrowskiego o zabranie głosu został poproszony Pan Zbigniew Gołąbek – Prezes SHZO, który przywitał gości i wszystkich obecnych na uroczystości.
Na wstępie swojego wystąpienia zaznaczył, że dzisiejsza uroczystość odbywa się pod Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.
Na uroczystości odsłonięcia i poświęcenia Tablic Pamięci upamiętniających Mieszkańców Sokołowa i okolic, którzy zginęli w czasie II wojny światowej powitał serdecznie:
1. Rodziny Pomordowanych, w szczególności Panią Helenę Zalewską, córkę Eleonory Malinowskiej
2. Pana mjr. Franciszka Chrostowskiego pseudonim „Mały”, Prezesa ŚZŻAK Okręg Ostrołęka, Żołnierza Wyklętego,
3. Parlamentarzystów Rzeczypospolitej Polskiej:
4.. Pana Posła Arkadiusza Czartoryskiego,
5. Pana Posła Marcina Grabowskiego
6. Starostę Ostrołęckiego – Pana Piotra Liżewskiego wraz z Radnymi Powiatu Ostrołęckiego
7. Wójta Gminy Czerwin – Pana Grzegorza Długokęckiego
8. Przewodniczącą Rady Gminy – Panią Justynę Jabłonkę wraz z Radnymi Gminy Czerwin
9. Wojsko Polskie
10. Dowódcę 22. Wojskowego Ośrodka Kartograficznego – Pana Płk. Roberta Grodzińskiego
11. Dowódcę 52. blp w Komorowie – Pana Ppłk. Roberta Tomczyka
12. Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Ostrołęce – Pana Ppłk. Marcina Markiewicza
13. Pododdział honorowy z 22 Wojskowego Ośrodka Kartograficznego w Komorowie
14. Księdza Andrzeja Gołaszewskiego, Organistę – Pana Zdzisława Rybaczyka, Kościelnego – Pana Andrzeja Kalinowskiego
15. Poczty Sztandarowe:
Powitał:
– Chorągiew Wojska Polskiego
– Sztandar ŚZŻAK Okręg Ostrołęka
– Sztandar Związku Żołnierzy Armii Krajowej Koło Troszyn,
– Sztandar Ochotniczej Straży Pożarnej w Czerwinie,
– Sztandar Zespołu Szkół Powiatowych im. Papieża Jana Pawła II w Czerwinie
– Sztandar Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Czerwinie,
16. Druhów Strażaków:
– Komendanta Gminnego Związku OSP w Czerwinie – Pana Dariusza Kolwicza
17. Kierownika Posterunku Policji w Czerwinie – Pana asp. szt. Michała Gałkę
18. Rodziny Katyńskie osób zamordowanych z terenu naszej gminy:
– Rodzinę Gen. Brygady Księdza Kazimierza Suchcickiego – zamordowanego w Katyniu
– Rodzinę Mjr. Księdza Michała Tyszki – zamordowanego w Bykowni
– Rodzinę Ppor. Henryka Krawczyka – zamordowanego w Charkowie
– Rodzinę Ppor. Józefa Szulkowskiego – zamordowanego w Trwerze
19. Potomków Sybiraków Oddział Ostrołęka
20. Nadleśniczego Nadleśnictwo Ostrołęka – Pana Zdzisława Gadomskiego
21. Dyrektor Oddziału w Czerwinie BS w Ostrowi Mazowieckiej – Panią Edytę Daszewską – Kowalak
22. Społeczność Zespołu Szkół Powiatowych im. Papieża Jana Pawła II w Czerwinie na czele z Panią Dyrektor Justyną Jabłonką
23. Społeczność Szkoły Podstawowej im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Czerwinie na czele z Panią Dyrektor Mariolą Zalewską
24. Z-cę Dyrektora Muzeum Żołnierzy Wyklętych w Ostrołęce – Panią Sylwię Tryc
25. Prezesa Społecznego Komitetu Rodzin Poległych Żołnierzy NSZ i NZW z oddziału „Roja”- Panią Jadwigę Płodziszewską
26. Prezesa Stowarzyszenia Zespołu Ochrony Pamięci AK Legionowo – Pana Stanisława Gołąbka
27. Harcerzy 3. Ostrołęckiej Drużyny Harcerskiej ZHR „Nemus” z drużynowym Wiktorem Brzózym, której Patronuje kpt. Aleksander Bednarczyk „Adam”
28. Członków Grupy Edukacji Historycznej XVI Okręgu NZW „Mazowsze, Orzeł, Tęcza” na czele z – Panem Jackiem Zalewskim
29. Członków Stowarzyszenia Historii Ziemi Ostrołęckiej im. kapitana Aleksandra Bednarczyka „Adama”
30. Panią Annę Nosek – bratanicę kpt. Aleksandra Bednarczyka „Adama”
31. Panią Dorotę Gołąbek
32. Sołtysa Sokołowa – Panią Irenę Kwiatkowską
33. Koło Gospodyń Wiejskich Sokołowo „ Dolina Orza”
34. Koło Gospodyń Wiejskich w Seroczynie
35. Przyjaciół i ludzi „Dobrego serca”, obecnych na naszej uroczystości i tych znajdujących się obecnie w różnych miejscach Polski, którzy są z nami duszą i sercem, którzy przyczynili się do powstania Miejsca Pamięci i organizacji dzisiejszej uroczystości.
36. Media i wszystkich obecnych na uroczystości.
Następnie Pan Zbigniew Gołąbek przybliżył dramaturgię wydarzeń sprzed 86 lat.
„10 września 1939 r. o świcie, była to niedziela, Suwalska Brygada Kawalerii i oddziały 18. Dywizji Piechoty z Samodzielnej Grupy Operacyjnej „Narew” zaatakowały oddziały niemieckiej Dywizji Pancernej „Kempf”, które zatrzymały się 9 września na nocny postój w rejonie wsi: Nadbory, Piski, Księżopole i Ciągaczki. W wyniku zaskakującej akcji wojsk polskich nieprzyjaciel poniósł duże straty w ludziach i sprzęcie. Niemcy w popłochu wycofali się z zajmowanego rejonu w stronę Sokołowa i Lask.
W odwecie za poniesione straty Niemcy zemścili się na ludności cywilnej, dokonując mordu na mieszkańcach Ciągaczek, Choroman, Sokołowa i Lask. Łącznie Niemcy zamordowali wówczas około pięćdziesięciu osób. Na okładce zaproszenia na uroczystość została ukazana dramaturgia tamtych wydarzeń”.
Dalej mówił:
„14 grudnia 2014 r. Stowarzyszenie Historii Ziemi Ostrołęckiej im. kpt. Aleksandra Bednarczyka „Adama” upamiętniło Mieszkańców Sokołowa, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Czekali na to 75 lat. Nie zapomnę łez radości u Pana Henryka Sienkiewicza, że po tylu latach został upamiętniony Jego ojciec i dziadek. Dla wszystkich obecnych była to wzruszająca uroczystość.
Środki na pomnik pochodziły wówczas od Rodzin Pomordowanych i Stowarzyszenia. Miejsce Pamięci jest skromne: głównym elementem jest głaz narzutowy z umieszczonymi na nim Tablicami Pamięci.
Wznowiona w 2024 r. kwerenda, pomoc historyczna IPN, odszukanie przez Stowarzyszenie metryk urodzenia osób upamiętnionych, pozwoliła wzbogacić inskrypcję zawartą na tablicach o dodatkowe dane, jak również dokonanie korekty błędów. Poprzednie tablice w postaci grawertonów, które ulegały niszczeniu, zamieniono na kamienne.
To co widzimy dziś i czego jesteśmy świadkami to efekt trzech lat pracy, w większości niewidocznej.
Dziękuję wszystkim, którzy wówczas i teraz okazali nam życzliwość i pomoc. Dzięki pomocy IPN, Polskiego Czerwonego Krzyża, Archiwów, Muzeów, udało się ustalić na podstawie dokumentów tożsamość i losy Pomordowanych. Dziękuję Pani Barbarze Drężewskiej, która dokonała tłumaczeń dokumentów sporządzonych cyrylicą. Pani Scholastyce Bartoszczak-Gadaj i Pani Marii Błogowskiej dziękuję za pomoc redakcyjną nad inskrypcją. Forma Miejsca Pamięci i inskrypcje na poszczególnych płytach uzyskały akceptację Rodzin Pomordowanych.
Ogromną pomoc w tworzeniu Miejsca Pamięci otrzymaliśmy od: ś.p. Krzysztofa Wyszomierskiego, Romana Lubiejewskiego, Wojciecha Mierzejewskiego, Henryka Sienkiewicza, Natalii i Kazimierza Lubiejewskich. Wierzę, że teraz patrzą na nas z Domu Ojca i cieszą się razem z nami.
Bardzo dziękuję Panu Karolowi Nawrockiemu Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej za objęcie Patronatem Honorowym naszej uroczystości. Dla naszego środowiska jest to szczególne wyróżnienie.
Bardzo dziękuję Panu Wójtowi Grzegorzowi Długokęckiemu za te dwa ostatnie lata pracy. Za okazaną pomoc i życzliwość. To co widzimy jest w dużej mierze zasługą Pana Wójta.
Bardzo dziękuję Pani Helenie Zalewskiej córce Eleonory Malinowskiej, że jest wraz z nami. 25 sierpnia 1944 r., gdy Sowieci zamordowali Jej matkę miała dwa lata.
Bardzo dziękuję Panu Majorowi Franciszkowi Chrostowskiemu ps. „Mały”, Żołnierzowi Wyklętemu, za zaszczycenie swoją obecnością naszej uroczystości. Pan Major ma 95 lat. Niech Bóg ma Pana w swojej opiece. Dziękuję Panu Majorowi za możliwość wystawienia Sztandaru ŚZŻAK Okręg Ostrołęka.
Bardzo dziękuję naszym Parlamentarzystom za okazaną pomoc i obecność na naszej uroczystości.
Dziękuję za pomoc Panu Staroście Ostrołęckiemu, dziękuję Panu Nadleśniczemu Nadleśnictwo Ostrołęka.
Od początku zajmowania się sprawą zamordowanych mieszkańców Sokołowa i okolic, mieliśmy pomoc i opiekę w Panu Bogu. Kierował naszymi poczynaniami, ustawiał na naszej drodze ludzi nam życzliwych i pomocnych, ludzi „Dobrego serca”. A było Ich tak wielu. Wielu z Was jest dziś na uroczystości. Bardzo się cieszę. Okazaliście nie tylko swoje serce. Pokazaliście miłość do Ojczyzny, troskę o Jej dziedzictwo historyczne, zwłaszcza naszej Małej Ojczyzny. Dziś – jak sądzę – jesteście szczęśliwi, wiedząc, że powstały pomnik, dzisiejsza uroczystość, jest w części Waszym udziałem. Wszystkim bardzo dziękuję, zwłaszcza Rodzinom Ofiar. Na szczególnym pamiątkowym zaproszeniu, które otrzymaliście, na końcu jest serce składające się z wielu małych serc. Każdy z Was ma tam swoje serce. Jeszcze raz ja również z głębi serca dziękuję. Autorką tego zaproszenia jest Pani Dorota Gołąbek. Bardzo dziękuję.
Wszystkich uczestników uroczystości pozdrawia i jest z nami sercem i duchem:
– Pani Barbara Borkowska córka Danuty Bytnar, siostry Jana Bytnara „Rudego;
– Pan Marek Dziemieszkiewicz – bratanek ppor. Mieczysława Dziemieszkiewicza „Roja”, por. Romana Dziemieszkiewicza „Pogody”, – syn Jerzego Dziemieszkiewicza „Żbika”
– oraz wszyscy ci, którzy nie mogli przybyć na naszą uroczystość.
Bardzo serdecznie dziękuję Wojsku Polskiemu za przepiękną wojskową oprawę naszej uroczystości. Podziękowanie dla wszystkich żołnierzy składam na ręce Pana Pułkownika Roberta Grodzińskiego – Dowódcy 22 Wojskowego Ośrodka Kartograficznego i Pana Ppłk. Roberta Tomczyka – Dowódcy 52. blp w Komorowie. Na „Sercu z serc” też są serca żołnierzy. Wzruszenie z uroczystości pozostanie głęboko w naszej pamięci.
Dziękuję Księdzu Andrzejowi Gołaszewskiemu za uroczystą Mszę świętą, za modlitwę i poświęcenie Tablic Pamięci, dziękuję Panu Organiście Zdzisławowi Rybaczykowi i Panu Kościelnemu Andrzejowi Kalinowskiemu. Panu Kościelnemu dziękuję też za przekazanie krzyża na nasz Pomnik. Tym samym wiekowy, zabytkowy krzyż, został uratowany od zniszczenia. Księdzu Proboszczowi dr. Kazimierzowi Wołpiukowi dziękuję za okazaną pomoc.
Dziękuję bardzo Pocztom Sztandarowym, społecznościom szkolnym, harcerzom, za pomoc w oprawie uroczystości. Dziękuję nauczycielom i uczniom ze Szkoły Podstawowej w Czerwinie za pomoc w przedstawieniu Bohaterów dzisiejszej uroczystości. Jestem z Was bardzo dumny!
Bardzo dziękuję Rodzinom Pomordowanych za pomoc i tak liczne przybycie.
Dziękuję bardzo rodzinie ś.p. Pana Ppłk. Antoniego Zienkiewicza ps. Cichy” za udostępnienie Sztandaru AK Koło Troszyn.
Bardzo dziękuję Rodzinom Katyńskim, potomkom Sybiraków oraz Pani Annie Nosek, za nić łączącą nas z przeszłością.
Bardzo dziękuję trębaczowi Panu Janowi Pruszko i werbliście Panu Markowi Orłowskiemu za wzbogacenie swoim udziałem naszej uroczystości.
Bardzo dziękuję Panu Wojciechowi Bukowskiemu za nagłośnienie naszej uroczystość.
Bardzo dziękuję służbom mundurowym: policjantom i strażakom za zabezpieczenie naszej uroczystości. Podziękowanie składam na ręce Pana Komendanta Dariusza Kolwicza i Kierownika Posterunku w Czerwinie Pana Michała Gałki.
Bardzo dziękuję Pani Sołtys Sokołowa Irenie Sienkiewicz, Kołu Gospodyń Wiejskich Sokołowo „Dolina Orza” i Mieszkańcom Sokołowa oraz Kołu Gospodyń Wiejskich w Seroczynie, za pomoc w przygotowaniu uroczystości.
Bardo dziękuję Pani Emilii Wachucie za odśpiewanie Psalmów.
Dziękuję swojej najbliższej Rodzinie za wyrozumiałość, za wsparcie i pomoc przez te wszystkie lata. Jeszcze raz dziękuję swojej Córce Dorocie za dar serca w postaci formy pomnika i zaproszenia, za pracę przy pomniku.
Tak wiele drobnych elementów złożyło się na naszą uroczystość. Dziękuję jeszcze raz Wszystkim wymienionym i nie wymienionym, za okazaną życzliwość i pomoc.
Jeszcze raz bardzo dziękuję wszystkim za udzieloną mi pomoc, obecnym i nieobecnym, bardzo dziękuję za udział w naszej uroczystości.
Boże, dziękuję!”
Następnie głos zabrał Pan Grzegorz Długokęcki – Wójt Gminy Czerwin, który również nawiązał do tragicznych wydarzeń dla mieszkańców gminy Czerwin, o pamięci o tamtych wydarzeniach, aby Miejsca Pamięci były dla nas chwilą refleksji nad przeszłością i spojrzeniem w przyszłość.
Poseł RP Arkadiusz Czartoryski w swoim wystąpieniu bardziej szczegółowo opisał dzień 10 września 1939 r. Powiedział, że to pierwsza uroczystość w powiecie ostrołęckim, którą objął patronatem prezydent RP Karol Nawrocki. Serdecznie pogratulował uroczystości Panu Zbigniewowi Gołąbkowi – Prezesowi SHZO. W swoim wystąpieniu Poseł RP Marcin Grabowski stwierdził, że nie wolno nam zapomnieć o pomordowanych, którzy chcieli żyć dla Polski, lecz niestety wróg im na to nie pozwolił. Wystąpienie zakończył okrzykiem „Niech żyje Polska!”
Po tych wystąpieniach Zbigniew Gołąbek odczytał wspomnienia: Henryka Sienkiewicza, Natali Lubiejewskiej z domu Siarnacka oraz Kazimierza Lubiejewskiego, mieszkańców Sokołowa, opisujące ten tragiczny dzień 10 września 1939 r. Wspomnienia spisano w 2008 r.
Odsłonięcia Tablic Pamięci, dokonali: Pani Ilona Suchta – prawnuczka Stanisława Sienkiewicza oraz Pani Agata Mendlewicz – prawnuczka Władysława Kopani w asyście Dowódcy 22 Wojskowego Ośrodka Kartograficznego – Pana Płk. Roberta Grodzińskiego, Pani Anna Buczyńska – w imieniu Pana Starosty Ostrołęckiego, Pan Grzegorz Długokęcki – wójt Gminy Czerwin oraz Pan Zbigniew Gołąbek – Prezes SHZO.
Następnie ksiądz Andrzej Gołaszewski odmówił modlitwę i dokonał poświęcenia Tablic Pamięci.
Kolejnym elementem uroczystości było odczytanie przez oficera Wojska Polskiego Apelu Pamięci i oddanie salwy honorowej. Ta chwila na zawsze pozostanie w pamięci Rodzin Pomordowanych i wszystkich uczestników uroczystości.
Złożenie kwiatów, zapalenie zniczy, odegranie sygnału „Śpij kolego”, Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego, uroczyste wyprowadzenie Chorągwi Wojska Polskiego, Pododdziału z 22 Wojskowego Ośrodka Kartograficznego i sztandarów zakończyło uroczystość.
Była to wyjątkowo piękna i wzruszająca uroczystość, podczas której popłynęło wiele łez wzruszenia i radości.
Tak w 2008 roku ten tragiczny dzień 10 września 1939 r. wspominali:
Ś.P. Henryk Sienkiewicz
Po pewnym czasie Niemcy ponownie zaczęli chodzić po domach, wypędzając ich mieszkańców. Z domu Stanisława Sienkiewicza wyprowadzili jego żonę z dziećmi i ojca – Ignacego Sienkiewicza, lat 75. Wcześniej Niemcy nie szukali po wszystkich pomieszczeniach i jego nie zauważyli. Ignacy Sienkiewicz szedł na końcu. Jeden z Niemców, popychając, wyprowadził go między stodoły Heleny Żmijewskiej i Stanisława Witkowskiego i tam zastrzelił. Wypędzonych ludzi Niemcy zgromadzili przy krzyżu, a następnie kazali iść przez pola w stronę zabudowań Szpakowskiego i Malinowskich, mieszkańców Kolonii Laski. Od kuli niemieckiej zginął Hieronim Łada, około 40 lat, który służył u Stefana Krawczyka. Został zastrzelony, kiedy szedł do krów, na drodze niedaleko posiadłości Edwarda Kwiatkowskiego.
Ś.P. Natalia Lubiejewska z domu Siarnacka
Wielu mieszkańców Sokołowa schroniło się w ziemiance Aleksandra Gumkowskiego. Oprócz jego rodziny w ziemiance przebywała rodzina Dębskich, Ciepierskich, Ostrowskich, Głażewskich, Siarnackich, jak również dzieci Leokadii Krawczyk. Ona sama, widząc niebezpieczeństwo, biegła do swych dzieci. Została zastrzelona na podwórku Aleksandra Gumkowskiego. Jej ciało leżało przy chlewkach.
Zanim Niemcy otworzyli drzwi ziemianki, zastrzelili siedzącego na niej starszego człowieka – Piotra Lachowskiego. Osoby przebywające w ziemiance Jana Gumkowskiego po wyjściu zostały zrewidowane. Odebrano im medaliki i nożyki. Niemcy, grożąc karabinami, popędzili ich drogą w stronę skrzyżowania, a następnie w kierunku Lask. Idąc, widzieli, jak płoną ich zabudowania. Musieli iść poboczem, gdyż droga była zajęta przez wojsko niemieckie. Wszystkich zatrzymano na łące naprzeciwko posiadłości wcześniej zastrzelonego Józefa Suski, mieszkańca Kolonii Laski. Kobiety i dzieci zostały oddzielone od mężczyzn, którym kazano uklęknąć. Niemcy ustawili na drodze karabin maszynowy, skierowany w ich stronę. Zapanowała straszna rozpacz. Jan Gumowski znał trochę niemiecki. Jak wszyscy płakali, to Niemiec zapytał, dlaczego płaczą. Jan Gumkowski zrozumiał pytanie i odpowiedział. Wtedy Niemiec powiedział, żeby się nie bali. Od strony Sokołowa przyjechało na motocyklu dwóch innych Niemców, którzy kazali wszystkich puścić wolno.
Ś.P. Kazimierz Lubiejewski
Polacy zostali poprowadzeni przez Niemców przez pole w kierunku domu Wachuty. Za dachami Józefa Suski Niemcy zawrócili. Uwolnieni mieszkańcy doszli do Malinowskich, którzy nie wiedzieli jeszcze, co się wydarzyło w Sokołowie. Cieszyli się ze słonecznego niedzielnego dnia. Przed wieczorem wszyscy wrócili do Sokołowa. Niemców, którzy wcześniej otrzymali wsparcie lotnicze, już nie było, gdyż ruszyli ponownie w kierunku Jakaci.
Ś.P. Henryk Sienkiewicz
W Sokołowie mieszkańcy zastali ciała pomordowanych i zgliszcza zabudowań. Wszystkimi wstrząsnął widok zastrzelonych obok mostu. Ich ciała leżały w suchym korycie rzeki Orz, zmasakrowane gąsienicami opancerzonego wozu. W pożarze zabudowań spłonęło ciało Leokadii Krawczyk, a także Ignacego Sienkiewicza. To, co po nim zostało, zebrała w fartuch synowa – Józefa Sienkiewicz. Ciała pomordowanych najbliżsi pochowali po kryjomu przed Niemcami, często w wspólnej mogile, na cmentarzu parafialnym w Czerwinie.
ZDJĘCIA
